قمار ترامپ در تنگه هرمز؛ پیامدهای اقتصادی حمله آمریکا و اسرائیل به ایران

فرارو- حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران و اتفاقاتی که پس از آن رخ داد، شریان‌های اصلی تجارت دریایی و هوایی میان آسیا و اروپا را فلج کرده و موجی از ترس را در بازارهای مالی دنیا به راه انداخته است.

به گزارش فرارو؛ با گذشت حدود ۲۵ روز از آغاز حملات مشترک در اسفند ۱۴۰۴، پیامد‌های اقتصادی جنگ بسیار فراتر از انتقال انرژی از تنگه هرمز گسترش یافته است. بسته شدن چند فرودگاه بین‌المللی از جمله فرودگاه دبی که پرترافیک‌ترین قطب هوایی جهان برای جابجایی مسافر و بار به شمار می‌رود، نزدیک به یک‌پنجم ظرفیت حمل بار هوایی جهان را متوقف کرده است. در نتیجه، زنجیره تأمین کالاهای استراتژیک مانند قطعات الکترونیکی پیشرفته، داروهای حیاتی و فلزات گران‌بها که عمدتاً از طریق هوا جابجا می‌شوند دچار سکته شده است.

شکاف اقتصادی شرق و غرب؛ چرا اروپا بیشتر از آمریکا آسیب دید؟

رایان پیترسن، رئیس اجرایی شرکت لجستیک بین‌المللی «فلکس‌پورت» در سانفرانسیسکو، در گفتگو با واشینگتن‌پست هشدار داد که هزینه انتقال هوایی کالا از مبدأ آسیا به مقصد اروپا از زمان آغاز درگیری‌ها در ۹ اسفند ۴۵ درصد افزایش پیدا کرده است.

این جهش قیمتی، بیش از دو برابر نرخ افزایش هزینه انتقال کالا از آسیا به ایالات متحده است و نشان می‌دهد ماجراجویی دونالد ترامپ، اقتصادهای اروپا و آسیا را با سرعت و شدتی بسیار بیشتر از اقتصاد آمریکا تحت تاثیر قرار داده است.

موریس اوبستفلد، اقتصاددان ارشد سابق صندوق بین‌المللی پول نیز معتقد است وابستگی ساختاری اروپا و آسیا به واردات انرژی، آن‌ها را در خط مقدم آسیب‌دیدگان قرار داده است. نزدیکی جغرافیایی این مناطق به میدان نبرد آن‌ها را در برابر شوک‌های لجستیکی و امنیتی آسیب‌پذیرتر می‌سازد در حالی که آمریکا به دلیل فاصله جغرافیایی و استقلال نسبی در تولید انرژی مقاومت بیشتری از خود نشان داده است.

شوک بنزین در آمریکا و بحران نهاده‌های دامی

با این حال مصرف‌کنندگان آمریکایی از ترکش‌های جنگ در امان نمانده‌اند. طبق گزارش انجمن اتومبیل آمریکا، قیمت متوسط بنزین در ایالات متحده اکنون به ۳.۸۵ دلار در هر گالن رسیده است، آن‌هم در شرایطی که یک ماه قبل، این رقم زیر ۳ دلار بود. کشاورزان آمریکایی نیز با افزایش سرسام‌آور هزینه‌های نهاده‌های دامی و کودهای شیمیایی روبرو هستند؛ وضعیتی که در صورت طولانی شدن جنگ، می‌تواند به یک تورم ماندگار در سبد غذایی خانواده‌ها منجر شود.

فشار حداکثری بر غول‌های اقتصادی آسیا؛ از چین تا کره جنوبی

در حال حاضر کشورهایی مانند ایتالیا، بلژیک، چین، هند و کره جنوبی که حیات اقتصادشان به نفت و گاز عبوری از تنگه هرمز وابسته است، بیشترین فشار را تحمل می‌کنند. در پایان ماه فوریه (اسفند ۱۴۰۴)، نرخ تورم در منطقه یورو رکوردهای جدیدی را ثبت کرد و هزینه‌های انرژی ناشی از جنگ، هرگونه امید به کاهش نرخ بهره توسط بانک مرکزی اروپا را از بین برده است.

وضعیت در بازار گاز طبیعی مایع (LNG) نیز بحرانی است. پس از توقف موقت تولید در تأسیسات قطر انرژی، مشتریان اروپایی و آسیایی در حال رقابت برای خرید محموله‌های موجود هستند. شرکت تحلیلی «تی‌اس لومبارد» در لندن گزارش می‌دهد که این رقابت می‌تواند قیمت گاز را در بازارهای جهانی به سطوحی بالاتر از بحران انرژی سال ۲۰۲۲ برساند.

سقوط آزاد بازارهای مالی و سقوط تاریخی ارزش روپیه

در حالی که وال‌استریت طی ۲۰ روز حدود ۵ تا ۷ درصد ارزش خود را از دست داده است، بازارهای نوظهور نیز با فاجعه روبرو شده‌اند. بازار سهام کره جنوبی (KOSPI) در برهه‌ای تا ۲۰ درصد سقوط کرد. در هند، ارزش روپیه در برابر دلار به پایین‌ترین سطح خود در بیش از نیم قرن اخیر رسیده است.

دولت هند که سالانه بیش از ۳۲ میلیارد دلار برای یارانه انرژی هزینه می‌کند، اکنون با بحران بودجه جدی روبرو است. به همین دلیل هندی‌ها در ابتدای صف مذاکره با ایران قرار دارند و به نظر می‌رسد توانسته‌اند برای عبور دادن نفت‌کش‌هایشان از ایران اجازه بگیرند.

اریک رابرتسن، مدیر تحقیقات جهانی بانک استاندارد چارترد در دبی، هشدار می‌دهد: «نباید تروما و شوک اقتصادی آسیا را دست‌کم گرفت چون اگر درگیری به یک جنگ فرسایشی تبدیل شود، زیرساخت‌های توسعه‌ای آسیا که بر پایه انرژی ارزان و امنیت مسیرهای دریایی بنا شده‌اند دچار فروپاشی خواهد شد».

طبق گزارش انجمن اتومبیل آمریکا، قیمت متوسط بنزین در ایالات متحده اکنون به ۳.۸۵ دلار در هر گالن رسیده است

فلج شدن ترانزیت دریایی؛ توقف تردد در تنگه هرمز

براساس اطلاعات شرکت رهگیری دریایی «مارین ترافیک»، رفت‌وآمد نفتکش‌ها از تنگه هرمز نسبت به دوران پیش از جنگ ۹۰ درصد کاهش پیدا کرده است. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد به دلیل انفجارهای مهیب در نزدیکی لنگرگاه‌های کویت و نشت نفت در شمال خلیج فارس، شرکت‌های بیمه، حق بیمه جنگی را به سطوح غیرقابل پرداختی رسانده‌اند.

شرکت «فلکس‌پورت» گزارش داده در حال حاضر ۵۷ کشتی کانتینربر غول‌پیکر در داخل تنگه هرمز و بنادر اطراف گیر افتاده‌اند. اگرچه این تعداد کشتی تنها بخش کوچکی از ظرفیت جهانی را شامل می‌شود اما توقف آن‌ها به معنای حبس شدن میلیاردها دلار کالا و قطعات یدکی است که کارخانه‌های اروپا و آسیا برای ادامه تولید به آن‌ها نیاز مبرم دارند.

غول حمل‌ونقل دریایی «مرسک» اعلام کرده تمامی رزروهای جدید به مقصد کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان، قطر و امارات را متوقف کرده است. این یعنی بنادر مبدأ در چین و جنوب شرق آسیا اکنون با کوهی از کانتینرهای انباشته شده روبرو هستند و فعلا جایی برای رفتن ندارند.

ناامنی در آسمان؛ وضعیت بحرانی دالان‌های هوایی مرکزی

حمل‌ونقل هوایی حتی سریع‌تر از مسیرهای دریایی آسیب دیده است. حریم هوایی کشورهای منطقه از جمله امارات، قطر، بحرین و کویت به دلیل حملات موشکی و پهپادی گسترده تقریباً بسته است. کالا‌هایی که باید ظرف ۴۸ ساعت به مقصد می‌رسیدند (مانند تراشه‌های کامپیوتری، قطعات هوافضا و کالاهای دنیای مد)، اکنون در انبارها خاک می‌خورند.

اسکار دِ بوک، مدیر اجرایی «دی‌اچ‌ال»، می‌گوید برای هر هفته توقف پروازها، حداقل 10 روز زمان لازم است تا سیستم به حالت عادی برگردد. هواپیماهایی که پیش از این در دبی یا دوحه سوخت‌گیری می‌کردند، اکنون ناچار هستند مسیرهای طولانی‌ و پرهزینه‌ را از فراز آسیای مرکزی طی کنند. این مسیرها از بالای ترکمنستان می‌گذرد و به «دالان باریک» شهرت یافته‌اند چرا که باید بین منطقه جنگی در جنوب و حریم هوایی بسته روسیه در شمال (به دلیل بقایای تنش‌های قدیمی اوکراین) حرکت کنند.

تهدید امنیت غذایی جهان؛ جهش قیمت کود و محصولات کشاورزی

یکی از ابعاد نادیده گرفته شده جنگ، تأثیر آن بر کشاورزی جهانی است. سه کشور از 10 تولیدکننده بزرگ کودهای شیمیایی جهان یعنی عربستان سعودی، قطر و ایران در مرکز توفان قرار دارند. قیمت اوره در هفته منتهی به شنبه ۹ اسفند ۲۵ درصد جهش داشت. اتفاقی که در بدترین زمان ممکن یعنی وقتی کشاورزان در نیمکره شمالی برای فصل کاشت بهاره آماده می‌شدند رخ داده است.

چین نیز به عنوان یک بازیگر کلیدی، صادرات کود خود را تا تابستان ۱۴۰۵ محدود کرده است تا امنیت غذایی داخلی خود را تضمین کند. ترکیب همه این عوامل می‌تواند به معنای افزایش شدید قیمت مواد غذایی در اواخر سال ۲۰۲۶ باشد. جاش لینویل، تحلیل‌گر ارشد حوزه کشاورزی، معتقد است: «ما با سناریویی روبرو هستیم که هیچ مدل اقتصادی پیش‌بینی آن را نمی‌کرد. نابودی زنجیره تأمین کود در خاورمیانه یعنی گرسنگی در بخش‌های دیگری از جهان».

برزخ تعرفه‌ای؛ پاشنه آشیل سیاست‌های اقتصادی دولت ترامپ

موضوع پیچیده دیگر، به سیاست‌های داخلی ایالات متحده مربوط می‌شود. پس از کش‌مکش‌های حقوقی در واشینگتن، تعرفه‌های اضطراری که در دوران دولت ترامپ وضع شده بود توسط دیوان عالی به چالش کشیده شد و اکنون بازارها در برزخ به سر می‌برند.

واردکنندگان آمریکایی که نگران بازگشت تعرفه‌های سنگین پیش از ماه جولای (تیرماه ۱۴۰۵) هستند، در تلاش‌ هستند کالاهای خود را هرچه سریع‌تر از هند و آسیای جنوب شرقی وارد کنند اما با توجه به بسته بودن مسیرهای هوایی و دریایی منطقه، رقابت بر سر پیدا کردن کشتی‌ و هواپیمای خالی، قیمت‌ها را به شکلی غیرمنطقی بالا برده است.

به همین دلیل فعالان اقتصادی در سرتاسر دنیا اعتقاد دارند آنچه دونالد ترامپ و نتانیاهو از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا الان انجام داده‌اند مانند زخمی عمیق بر پیکره اقتصاد جهانی است که عادی شدن آن مدت‌ها زمان خواهد برد.

جدول مقایسه‌ای وضعیت بازارهای انرژی، مالی و ترانزیت جهانی