آسیب‌های روانی پایدار در کودکان/ پیامدهای جنگ و بحران برای نسل آینده

در پس سایه همه بحران‌های انسانی چه بیماری باشد و یا جنگ، این کودکان هستند که در خط مقدم آسیب‌های روانی و اجتماعی قرار می‌گیرند. 

به گزارش ایسنا، جدایی اجباری کودک از محیط‌های طبیعی رشد، دوری از مدرسه و دوستان و محدودیت‌های ناگهانی و پیچیدگی‌های دنیای بزرگسالان در شرایط جنگی که کودک قادر به درک آن نیست، او را در معرض بی‌قراری و آسیب‌های عمیق روحی قرار می‌دهد. 

چنانچه نتوانیم به درستی این شرایط را برای کودکان توضیح دهیم و محیطی امن بسازیم، آسیب‌های ناشی از این تنش و دوری طولانی‌مدت از محیط‌های اجتماعی و دوستان، بسی فراتر از مشکلات اقتصادی و اجتماعی خواهد بود. 

حقیقت تلخ این است که کودک در دنیای کودکی خود نمی‌تواند تصوری از جنگ داشته باشد و گاه خستگی والدین و دغدغه‌های ذهنی و شغلی مانع توجه والدین به این مسئله خواهد شد. 

بی‌توجهی والدین و سردرگمی کودک از اینکه به چه دلیل از مدرسه و دوستان خود دور شده است، سبب بی‌تابی کودک و حتی زمینه‌ساز بیماری‌های جسمی و روحی بسیاری خواهد شد؛ لذا والدین باید از پنهان‌کاری دست کشیده و با بیان و لحن مناسب کودک را از شرایط موجود آگاه کنند. 

اولین قدم: آگاه‌سازی کودک از شرایط فعلی

یک مشاور روانشناختی در سنندج در خصوص چگونگی تعریف بحران برای کودکان گفت: توضیح‌دادن و بحث کردن درباره اینکه در حال حاضر در چه مقطع بحرانی قرار داریم، نیازمند مهارت خاص و ویژه‌ای از سوی والدین است. 

شیوا ابراهیمی اظهار کرد: آگاه‌سازی کودک از شرایط بحرانی باتوجه به این که دانستن موضوع آسیبی به روح و روان کودک وارد نکند؛ روش ارتباطی متناسب با خود را می‌طلبد. 

وی عنوان کرد: والدین باید از تحکم رفتاری و سرزنشی خودداری و متناسب با ویژگی‌های رفتاری و شخصیتی کودک، شرایط را برای کودکان خود توضیح دهند. 

ابراهیمی با تاکید بر این موضوع که کودکان از بزرگسالان برای درک بهتر دنیا بهره می‌برند، گفت: تحکم رفتاری و اجبار در رابطه با کودک نتیجه عکس خواهد داشت و کودک به مقابله با والدین خود می‌پردازد، بنابراین نحوه رفتار و نوع بیان والدین در برخورد با کودک بسیار موثر و نتیجه‌بخش است. 

دومین قدم: از کودک درباره بحران پیش آمده نظرخواهی کنید

این مشاور روانشناختی یکی از راه‌های مناسب آگاه‌سازی کودکان را درگیر کردن کودکان با مسئله و نظرخواهی کردن از او درباره بحران پیش‌آمده دانست و افزود: تکریم و احترام والدین به کودک موجب همکاری کودک با والدین خود خواهد شد و کودک بیشتر احساس مسئولیت خواهد کرد و همین خود تفکری کودک سبب افزایش مشارکت او در کارها می‌شود. 

شیوا ابراهیمی اظهار کرد: بهتر آن است در این دوران ساعاتی از روز را به طرح مسائل و نظرخواهی و نظرسنجی اعضاء خانواده اختصاص داد و به کودک اجازه داد نظرات خود را هرچند نادرست بیان کند. 

وی با اشاره به اینکه این حق مسلم کودک است که بداند به چه دلیل از دوستان و تفریحات مورد علاقه‌اش دور شده است، تصریح کرد: با به کار بردن جملات و کلمات آنچنانی کودک را نترسانید! برای آگاه‌سازی کودک از بحران پیش آمده بهتر است از جملات و بیان کودکانه استفاده شود. 

سومین قدم: خلق محیطی آرام و با نشاط در دوران جنگ

ابراهیمی یکی از راه‌های افزایش تاب‌آوری کودکان در محیط خانه را اینگونه بیان کرد و افزود: بدیهی است که ماندن مداوم در خانه و به دور از دوستان کودک را بی‌قرار و مضطرب کند؛ لذا والدین با افکار و ایده‌های جذاب و خلاقانه می‌توانند محیطی شاد و آرام را برای کودکان خود در خانه فراهم کنند. 

به گفته این مشاور روانشناختی، بازی درمانی یکی از راه‌های افزایش تاب‌آوری کودکان در زمان جنگ است و والدین می‌توانند با انجام بازی‌های فکری، تمرکزی و بازی‌های بومی و تمرینات آرام‌سازی کودک را سرگرم کرده و خانه را به محیطی شاد و آرام برای کودک تبدیل کنند. 

قدم چهارم: از دنبال کردن مداوم اخبار و حوادث تلخ بپرهیزید

ابراهیمی تاکید کرد: بدون شک هر میزان والدین در محیط خانه به اخبار و حوادث تلخ بپردازند، به همان اندازه میزان تاب‌آوری کودک کاهش پیدا می‌کند. 

وی خاطرنشان کرد: از سرزنش و اجبار و تحکم رفتاری پرهیز کنید؛ به جای آن که مدام کودک را قانع کنید که نگران اوضاع پیش آمده نباشد؛ برای نظرات آن‌ها دو گوش شنوا داشته باشید. 

ابراهیمی با تاکید بر اینکه والدین الگوهای رفتاری کودکان هستند؛ اضافه کرد: والدین می‌توانند بهترین الگوی رفتاری کودکان در شرایط سخت باشند. 

قدم پنجم: سرگرم کردن کودکان

این روانشناس بر ایجاد فضای شاد خانوادگی در این شرایط بحرانی تاکید و اظهار کرد: گاه فیلم‌های کمدی، جوک و مطالب خنده‌دار سبب ایجاد فضای شاد و محیطی نسبتا آرام خواهد شد. 

وی خاطرنشان کرد: در این روزهای بحرانی برای رهایی فرزندان از تنهایی و انزوا باید با سپردن مسئولیت‌هایی هرچند کوچک آن‌ها را سرگرم و از گوشه‌گیری و انزوا برهانیم؛ مشاعره، نقاشی، بازی‌های بومی محلی، کارهای آموزشی و ایجاد سینمای خانگی در سرگرم کردن افراد خانواده نقش بسزایی دارد. 

وی بر تخلیه انرژی و هیجانات کودکان تاکید کرد و یادآور شد: کودکان در هر حال و در هر زمانی نیازمند تخلیه هیجانات خود هستند، لذا با انجام بازی‌های مناسب کودکان سعی در سرگرم کردن آنان داشته باشیم. 

شیوا ابراهیمی در پایان بر تاثیر موسیقی بر روح و روان آدمی تاکید و یادآور شد: گوش سپردن به موسیقی و یا انجام ورزش‌های خانگی همراه با موسیقی از جمله مواردی است که در ایجاد فضایی شاد و آرام در خانواده نقش بسزایی دارد.